ЯҢАЛЫКЛАР

2018 нче елның 5 һәм 7 гыйнвар көннәрендә авыл хуҗалыгы министрлыгы каршындагы мәйданда мәдәни-күңел ачу бәйрәмнәре оештырыла. Бәйрәмгә килүчеләрне тәм-томнардан авыз итү, төрле уеннар, күңел ачу чаралары көтә. Бәйрәм чарасы республиканың иҗат коллективлары әзерләгән концерт номерлары белән үрелеп барачак. 

Малиновка постында Баш ветеринария идарәсе инспекторлары транспорт чараларын тикшергәндә Таможня Союзының  “Ит һәм ит продукциясе куркынычсызлыгы”  Техник Регламенты бозылу очрагына юлыга: Яшел Үзәннән Казанга 263 кг күркә ите суыткычы булмаган транспорт чарасында ташылырга тиеш була.

Малиновка постында Баш ветеринария идарәсе инспекторлары транспорт чараларын тикшергәндә ветеринар таләпләр бозылу очрагына тап булган: 22 баш эре мөгезле терлек Кама Тамагына озатканда машинага бәйләнмәгән.

Малиновка постында Баш ветеринария идарәсе инспекторлары транспорт чараларын тикшергәндә ветеринар таләпләр бозылу очрагына тап булган: 7 баш эре мөгезле терлек Чуваш республикасына озатканда машинага бәйләнмәгән.

Нурлат районы ветеринария берләшмәсе белгечләре агымдагы елның узган 11 айлык эш нәтиҗәләренә йомгак ясады. Киңәшмәдә Алексеевск территориаль бүлеге инспекторлары , баш ветеринария идарәсе начальнигы урынбасары Габдулхак Мотыгуллин катнашты.

(Әлки, 16 ноябрь, “Татар-информ”, Чулпан Шакирова). Бүген Әлки районына Татарстанның баш ветеринария табиблары җыелды. Алар Татарстан Республикасы ветеринария пунктларында эшчәнлекне оештыру мәсьәләләре буенча семинар-киңәшмәдә катнашты.

Исегезгә төшерәбез, семинар делегатлары иң элек Түбән Әлки һәм Юхмачы авыл ветеринария пунктлары эшчәнлеге белән танышты. Көннең икенче яртысында мал табиблары Базарлы Матак мәдәният йортында киңәшмәдә фикер алышты.

Эшчәнлекләре шулай ук үрнәк итеп куярлык мал табиблары да хисап тотты. Болар – Кукмара районының Зур Сәрдек мал табибы Рәхимулла Галимуллин, Арча районының Түбән Аты авылыннан Фидарис Фәйзрахманов һәм Лениногорск районының Сарабиккол ветпункт җитәкчесе Людмила Звонорева.

Маллар күп – табиб бер генә яки киресенчә
Республиканың ветпункт эшчәнлеге буенча тулы чыгышны Татарстан Республикасы Министрлар кабинетының Баш ветеринария идарәсе дәвалау-профилактика бүлеге башлыгы Солтан Латыйпов ясады. Аның сүзләрен бүлек башлыгы Алмаз Хисаметдинов шәрехләп, эшне җиренә җиткермәгән баш мал табибларына шелтә белдерде.

Солтан Латыйпов, конкрет мисаллар белән, җирлектә мал саны әз булып та, берничә хезмәткәр эшләвен яки киресенчә бер мал табибына билгеләнгән мал санының артык күп булу очракларын әйтте. Аны бүлдереп, Алмаз Гаптрәүфович:

“Малларны йә башка ветпункт балансына кертергә, йә әз мал карый торган хезмәткәрне монда билгеләргә кирәк. Авыл аралары якын булса, моның бер начарлыгын да күрмим. Йөкләнеше зуррак булган мал табибы 2-3 тапкырга күбрәк хезмәт хакы алмый. Булса, 2-3 меңгә артыграктыр”, – диде.

Баш ветеринария хезмәте җитәкчесе, кайбер район мал табибларына берничә тапкыр да шелтә белдерде.

Әйтик, Питрәч районының Шәле авылында бер табибка 4000 баш мал туры килә.

“Бу – бик зур сан. Ел әйләнәсендә мал табибы бер мал янына 10 тапкыр барырга тиеш. Йөреп чыга аламы ул аны? Шикләнәм! Шәле – Казанны сөт белән тәэмин итә торган авыл. Сыерлар мал табибына мохтаҗ авыл дияр идем. Шулай ук Чыты, Татар Казысы авылы ветпунктлары да мактарлык эшли димәс идем”, – диде.

Мисалларны дәвам итсәк, Саба районының Тимершык авылында 5010 баш терлек исәпләнә. Бары тик бер табиб эшли.

Тукай районының Теләнче Тамак авылында, киресенчә, 900 баш терлеккә 3 белгеч хезмәт күрсәтә. Бу – куелган йөкләнеш нормасының яртысына да туры килми.

Елына бер операция ясалмаган ветучастоклар да бар
Баш ветеринария идарәсе белгечләре, киңәшмә барышында ветпункт базасындагы клиниканың да тулы куәтенә эшләмәвенә басым ясады.

“Кастрация һәм стерилизация дә безнең эш. Ел буена бер генә авыл кешесе дә бу мәсьәлә буенча мөрәҗәгать итмәве гаҗәп. Димәк, ветпунктларда мондый хезмәт күрсәтү төрен белмиләр. Дөрес, эт-мәчегә авыл җирендә артык игътибар юк. Әмма аягы өшүме, капкынга эләгеп зыян күрүме – берсе булса да мөмкин эш. Чүпрәле, Минзәлә, Питрәч районнарында ел буена бер операция дә ясалмаган”, – диде җитәкче.

“Әгәр кирәкле дару даруханәдә булса, халык әллә кая йөрмәс иде”

Шулай ук ветпункт базасындагы даруханә эшчәнлегенә дә аерым анализ ясалды.

Искәртеп үтик, рейд вакытында, Алмаз Хисаметдинов Түбән Әлки һәм Юхмачы авылларындагы даруханәләр белән дә ныклап кызыксынды. Әйтик, Юхмачы ветеринария пункты базасындагы даруханә аена 7-16 мең сумлык товар сата.

“Халыкка ни кирәк шуны кайтартыгыз. Язын халык тавык-чебеш ала, аларга кирәкле витамин һәм катнашмалар, җәйге челләдә чебен-черки, кортка каршы дарулар, маститка каршы препаратлар, марля кирәк. Көзен һәм кышын тавыкларга йомырка салдыру өчен, малларга витаминнар тәкъдим итегез”, – диде.

Солтан Латыйпов үз чыгышында даруханәләр буенча да саннар китерде.

“Әлмәтнең өч ветпунктының берсендә дә бер тиенлек тә керем юк”, – диде ул. Алмаз Хисамединов, аны бүлдереп:

“Үзегездә булса, халык боларны алыр өчен, шәһәргә барып та йөрмәс иде”, – диде. – Апас районының өч ветпункты да “нульдә”. Биредә шулай ук бер тиенлек товар сатылмаган. Тәтеш районыннан кайтканда, Иске Йомралы ветпунктына махсус кердем. Анда бер кыз утырып тора, башка берни юк".

Апасның ут күршесе булган Буа эшчәнлегенә дә шелтә белдерелде.

“Буада терлек асрамыйлармы әллә?” – диде ул баш мал табибына мөрәҗәгать итеп. – Дару булса, сатыла ул. Бу – сезнең эшләп бетермәвегез”.

Яшел Үзән районының бер ветпунктында нибары 68 сум керем. Әле анда барып карасаң, даруы да юктыр. 10 мең сумлык даруыгыз, башка товарлар тезелеп торсын. “Бездә ул бар, бу бар дип, игълан бирегез, халыкны кызыксындыра белегез”, – диде.

Даруханәләр буенча “кара исемлек”тә тагын Кама Тамагы, Сарман, Тукай, Чирмешән, Чистай районнары да бар.

“Меркурий” программасыннан барлык мал табибы куллана белергә тиеш
Алмаз Хисаметдинов, киңәшмә ахырында, шулай ук ветеринария пунктларының “Меркурий” программасы белән эшләмәүләрен дә әйтеп узды. Ул – белешмәләрне электрон форматта бирергә ярдәм итә.

“2018 елга бөтенегез бу программада эшләргә өйрәнергә тиешсез. Ел ахырына кадәр без сезне ноутбуклар белән тәэмин итәбез. Ветучастокларга интернет кертү мәсьәләсен дә хөкүмәт дәрәҗәсендә чишәрбез дип уйлыйм”, – диде.

Искәртеп үтик, бүген Әлки районында, 2013-2013 елларда яңа модульле ветеринария пунктлары төзеп тапшырылганнан соң, мал табибларының эшчәнлегенә беренче тапкыр киңәйтелгән бәя бирелде. Семинар барышында мал табиблары үрнәк ветучастоклар белән танышты. ТР Министрлар Кабинетының Баш ветеринария идарәсе җитәкчесе иң алдынгы һәм артта баручы районнарны атады, мал табибларына ясалма каплатуда яңа бурычлар куйды, ерак авылларга хезмәт күрсәтү өчен, мобиль ветеринария пункт-машиналарыалыначагын хәбәр итте, Татарстанның башка районнарга караганда ветеринар әзерлегеюгары булуын билгеләп үтте, дәвалау-профилактика бүлеге башлыгы Солтан Латыйпов, халыкның эт-мәчеләргә игътибар аз булуын әйтте. 
 

Массакүләм матбугат чараларыннан укып, радио¬-телевидениедән ишетеп беләсездер, күрше респуб¬ликаның Татарстан белән чиктәш Туймазы районының Сайран һәм Үрмәкәй авылларында тилчә (ящур) белән зарарланган маллар табылган. Шул сәбәпле, биредә гадәттән тыш хәл режимы кертелде. Районыбызның ветеринария берләшмәсенең баш табибы Рөстәм Хашимов белән шул хакта сөйләшәбез.
– Тилчә чыганагына фермер хуҗалыгына Урта Азиядән санкциясез кертелгән сарыклар гаепле. Шул сәбәпле, Башкортстанда 500 мөгезле эре терлек юк ителәчәк. Татарстан Республикасының 11 ноктасында контроль постлары куелган. Болар: Актаныш районының Чуракай, Иске Байсар, Тыңламас, Паром, Ютазының Урыссу-Октябрьск, Алабакүл, Бөгелмәнең Ростовка, Баулының М-5 трассасы, Уба авыллары. Шулай ук Азнакай районының Тымытык, Мөслимнең Карамалы авылы чигендә дә махсус постлар эшли. Алар Башкортстаннан килүче барлык техниканы юып, дезинфекция ясап җибәрә.
– Тилчә нәрсә ул? Әлеге чир кешегә йогамы?
– Ул – пар тояклы малларда очрый торган куркыныч вирус авыруы, кешене дә зарарлый ала. Авыру чыганагы булып, тояклы йорт яки кыргый маллар тора. Моннан тыш, авыруны кимерүчеләр, инфекция¬ле, авыру терлекләр, вирус йөртүче маллар тарата.
Тилчә бер кешедән икенче кешегә йокмый. Ә малдан хуҗасына тиз күчә. Зарарланучы малны караганда, тиресен эшкәрткәндә йогарга мөмкин. Хәтта мал йонындагы тузан кисәкчәләрендә дә вирус бар. Шулай ук тиешенчә эшкәртелмәгән сөт һәм ит ризыклары белән дә керә. Инкубация чоры – 1-7, сирәк очракта 21 тәүлеккә кадәр сузыла.
– Малларда тилчә авыруын кисәтү өчен нәрсә эшләргә кирәк?
– Иң беренче чиратта, шәхси хуҗалыкларга читтән мал алмаска. Инде, терлек сатып йөрүчеләрне күргән очракта, кичекмәстән, ветеринария берләшмәсенә 2-21-27 телефонына шалтыратырга яки авыл җирлекләренә хәбәр итәргә кирәк. Шунысын да аңларга кирәк, әлеге чир ветеринария берләшмәсе өчен генә түгел, ә халык өчен дә куркыныч чир. Бу чирнең хәтәрлеге шунда, бүгенге көндә Башкортстанда 500 мөгезле эре терлекне яндыралар. Бу бик зур афәт. Безнең район да бик тыгыз урнашкан. Алла сакласын, әлбәттә. Тик күрше республикада шундый хәлләр булганда безгә дә уяулыкны югалтырга ярамый. Әйтеп киткәнемчә, әлеге чир кешегә дә йога.
– Алла сакласын, әлбәттә. Тик бу чирнең беренче билгеләре нинди?
– Мөгезле эре терлек әлеге чирне йоктырган очракта, тәнендә, сыерларның җилемнәрендә тимгелләр күренә. Температурасы күтәрелә, авыз эчләре бозыла. Шикләнгән очракта, терлекне көтүгә чыгармаска кирәк. Аннан соң, элек тилчә белән авырган мал да чирне йоктыручы булып тора. Шулай ук мал ташучы машиналарга да әлеге чир ияреп керергә мөмкин.
Ходай Тәгалә, сакланганны саклармын дигән. Ветеринария берләшмәсе хезмәткәрләренең кисәтүләрен игътибарсыз калдырмыйк.

Гөлнар САБИРОВА
Әтнә таңы газетасы

(Казан, 11 октябрь, “Татар-информ”, Гөлнар Гарифуллина). Татарстан Президенты каршындагы Эшкуарлык советы утырышында Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов сөт сатучы эшмәкәрләрне яклап чыкты. Баксаң, сөт сатучыларның эшләре җайлы гына бармый: шәһәргә сөт сатарга килүчеләр көн саен ветеринария белешмәсе алырга тиеш. Янәсе, сөте сыйфатлы икәнен раслаучы документ.
2016 елның декабрендә Россия Авыл хуҗалыгы министрлыгы боерыгына кертелгән үзгәрешләрдән соң шундый тәртип кертелгән. Эшмәкәрләр көн саен сөтләренең бер өлешен экспертизага китерергә тиеш, юкса, алар сөт сату өчен ветеринария хезмәтеннән документлар ала алмый. Ә күп кенә фермалар лабораторияләр урнашкан район үзәкләреннән шактый еракта. Эшмәкәрләргә сөтне көн саен анализга илтү шактый чыгым сорый. Бер көнлек әзер ветеринария белешмәсе фермерга, юл чыгымнарын исәпкә алып, якынча 1500 сумга төшә. Әйтик, әгәр 25 баш терлеге булган бер терлекчене алсак, аның сөт сатудан айлык кереме 200 мең сум тәшкил итә. Өч урында көндәлек сәүдә барышында, ветеринария белешмәләре өчен аена 75 мең сум акчасын чыгарып бирергә туры киләчәк, бу табышның 40 процентына якын өлеше дигән сүз. Ветеринария документлары булмаса, 20 мең сумга кадәр штраф яный. Татарстанда быел ярты млн сумнан артык суммага шундый 156 штраф салынган.
Составына Татарстан фермерлары кергән проект төркеме ветеринария хезмәте биргән таныклыкның 1 айга яраклы итү тәкъдиме белән чыга һәм көндәшлек мәшәкатьтән азат итүне сорый. Татарстан Министрлар Кабинетының Баш ветеринария идарәсе бу тәкъдимне хуплаган. Проект төркеменең тагын бер казанышы: ветеринария белешмәсен электрон рәвештә бирәчәк кушымта гамәлгә кертелә. Хәзер программа Казан һәм Яр Чаллыда сынала.
Шәхси эшмәкәр Илсур Миңнуллин бу мәсьәлә буенча чыгыш ясап: “Айга бер ала торган белешмә шушы суммага төшә иде, без аңа риза идек. Ә хәзер көн дә ала башласак бу документны, безнең бизнесыбыз туктый”, - диде.
Рөстәм Миңнеханов бу мәсьәләгә карата үз фикерен белдереп: “Көн саен белешмә сорау ахмаклык инде! Объект болай да тикшерелеп тора, күзәтчелек органы карап тора. Кирәк булса, ай саен тикшереп торырга тиешле. Ничек көн саен сөткә анализ ясатып булсын инде?! Алайса, хәзер күпме ветеринар кирәк соң инде безгә? Безгә хәзер ярты республиканы ветеринария инспекторы итеп эшләтәсе була бит!” – дип ризасызлыгын җиткерде.
Татарстан Министрлар Кабинетының Баш ветеринария идарәсе җитәкчесе Алмаз Хисаметдинов моның белән килешүен белдерде. “Әгәр фермерда, эшмәкәрдә даими баш саны, урамда даими сату урыны бар икән, белешмәне айга бер тапкыр алуны тәкъдим итәбез. Бу сорау җирле мал табибы контролендә булырга тиеш дип саныйбыз”, - диде.

Рөстәм Миңнеханов Биектау башлыгы булып эшләгән чагын искә төшереп сөйләде. “Без сөт китерәбез, ә Казан сөт комбинаты акча түләми. Бер килдем, ике килдем – алар акча түләми. Мин аларга “сөтне сөт кибетләре янында сатачакмын” дидем дә, үзебезнекеләргә “сөт кибете янына басыгыз да, кибеттәге бәядән майлы сөт сатыгыз” дидем. Бөтен кеше безнең сөтне сатып ала башлады. Эш алга китте, акча керә...Минтимер Шәрипович мине чакыртып алды да, “Син нәрсә анда, партизанщина белән шөгыльләнәсең” ди. “Нәрсә булды? дим”. “Син анда шәһәрдә сөт сатасың икән” ди. “Әйе шул, сатам, сөт комбинаты акча түләми” дим. “Моны бик тикшерергә кирәк” ди. Мин аңа: “Минтимер Шәрипович, сез Боровое Матюшинога Мирный аша барганда, анда сөт сатып утыручылардан сөт сатып аласыз. Аларның документлары юк бит” дим. Шул вакытта ул кул селтәде һәм, без сөт сата башладык. Әмма без фермаларны тикшереп тордык, бу даими терлек икәнен белә идек. Сөттән бер кеше агуланганы юк әле, сөттән бер кешегә бер нәрсә булганы юк әле. Даими баш саны бар икән, ай саен тикшерелсә, сату нокталары булса, ниндидер аңлашылмаган әйберләр уйлап чыгармагыз! Бу ахмаклык!” – дип шелтә белдерде.
Чыганак: http://tatar-inform.tatar/news/2017/10/11/150070/

Габдулла Тукай исемендәге Әтнә авыл хуҗалыгы техникумында, ресурс үзәге буларак төрле семинарлар, киңәшмәләр, очрашулар еш уза.
Узган атнада, мәсәлән, би¬редә ANIMALPROFI фо¬румы булып узды. Фо-рум¬да республика буенча һәм күрше төбәкләрдән 150гә якын кеше катнаш¬ты. Делегатлар арасында Башкортстан, Мари Иле, Чувашстан республика¬ла¬рыннан, Киров өлкә¬ләреннән килүчеләр дә бар иде. Форум бары¬шында ветеринария бел¬гечләре терлекчелек өл¬кәсендә яңалыклар бе-лән таныштылар, үзара фи¬кер алыштылар. Чара ве¬теринария фәннәре кан-дидаты, ветеринар та¬биб-консультант Петр Фен¬дриковның чыгышы белән башланып китте. Ул “Рациналь антибиоти¬ко¬терапия” темасына чы¬¬гыш ясады. Көн дә¬ва¬мын¬да “Сөт сыерларын ор¬лыкландыруда түбән нәтиҗәләрнең эндокрин сә¬бәпләре”, “Эре мөгезле терлекләрдә паразитоз¬га каршы көрәшнең такти¬ка¬сы һәм стратегиясе”, “Яшь маллар: яхшы старт – җиңүгә китерә”, “ Терлекчелектә гигиенаны про¬филактикалауның комп-лекслы системалары”, “Метаболик проблемалар: сәбәпләре, нә¬тиҗәләре, профилакти¬ка”, “Микотоксиннар: күз¬гә күренгән һәм яше¬рен куркыныч”, “Сарык асрау: төп авырулар, профилактика һәм дәвалау юллары” темаларына NITA-FARM , BIOMIN бел¬геч¬ләренең чыгышлары тыңланды. Делегатларга доклад белән чыгыш ясау¬чылар белән шәхсән бер¬гәләп эшләү мөмкинлеге дә тудырылган иде. Иң соңыннан түгәрәк өс-тәл артында барысы бер¬гә фикер алыштылар, форумда катнашучыларга дипломнар тапшырыл¬ды.

Әтнә районының хуҗалык җитәкчеләре, зоотехник, мал табибы, инженер һәм агрономнары составында җыелыш узды.
Биредә районыбыз үз канаты астына алган хуҗалыклар – “Ашыт”, “Кызыл Яр”, “Кишет”нең дә шундый ук белгечләре катнашты. Көн тәртибе буенча бары 2 мәсьәлә каралды, аның каравы алар бөтен авыл хуҗалыгын үз эченә ала. Район башлыгы Габделәхәт Хәкимов җитәкчелегендә узган җыелыш терлекчелеккә һәм зәб сөрүгә багышланды.
Баш мал табибы Рөстәм Һашимов мөгезле эре терлекнең көндәлек үсеше һәм аңа тәэсир итүче факторлар турында сөйләп узды. Бу вакытта һәр хуҗалыктагы терлек үсешенә анализ ясалып бара. Уңай яктан “Ленин”, “Шахтер” хуҗалыклары телгә алынды. Ә менә “Дусым”, “Уңыш” хуҗалыкларына бу өлкәгә игътибарны арттырырга кирәк. Уртача үсешкә ия хуҗалыклар да җитди тәнкыйть утына тотылды. Район башлыгы:
– Терлекне дөрес тукландыру, вакытында каплату мул продукция алуга китерә, – дип ассызыклады.
Җитәкчеләрдән һәм җаваплы белгечләрдән җитәрлек итеп терлек азыгы туплау һәм ашату рационы буенча нәтиҗәле эшчәнлек таләп ителә.
Икенче көн тәртибен ачып җибәреп, район башлыгы:
– Иң мөһиме – җирне төп эшкәртү, ул бөтен игенчелекнең нигезе, – дип билгеләде.
Дөрестән дә, калган барлык җир эшкәртүләр шуңа бәйле. Әйтик, дым туплау тирән эшкәртүгә, сыйфатка бәйле. Моннан тыш, культивацияләү дә, шул ук урып–җыю да төп эшкәртү сыйфатыннан, басу тигезлегеннән тора.
Җыелыш орлыкчылык инспекциясе җитәкчесе Тәлгать Садыков һәм районның “Гостехнадзор” җитәкчесе Рафил Сабиров чыгышлары белән дәвам итте. Алар зәб сөрүе барышы белән чагыштырып, бу өлкәдәге кимчелекләрне атап уздылар һәм алардан котылу юлларын күрсәттеләр.
Кызганычка каршы, әлегә зәб сөрүе акрын бара. Бу эшне тоткарлаучы төп факторлар булып саламны вакытында җыймау һәм агрегатларның эшен ике сменалы итеп оештырмау тора. Бәхәссез, көзге көнгә ышаныч зур түгел: иртән чалт иткән аяз булса да, төштән соң күк йөзен болыт баса. Бу очракта сменалы эш коткара.
Соңыннан алга бурычлар куелды:
1. Районның авыл хуҗалыгы идарәсе һәр трактор буенча мәгълүмат алып барырга тиеш.
2. Бу өлкәдәге җитешсезлекләрне һәрдаим күрсәтеп бару мөһим.

Хәмит НӘКЫЙПОВ
“Әтнә таңы” газетасы