ЯҢАЛЫКЛАР

Бөек рус галиме Иван Павлов “Табиб – кешене, ә ветеринария табибы бөтен кешелекне дәвалый”, – дигән. Бу канатлы сүзләр район ветеринария берләшмәсенең утырышлар залында да зур хәрефләр белән язып эленгән.
Бер сөйләшеп утырганда берләшмә җитәкчесе Ринат Фәйзрахмановтан: “Ник нәкъ менә шушы һөнәрне сайларга булдыгыз?” – дип сорадым.
– Бөтен кешелекне дәвалыйсым килде, – диде ул уены–чыны белән. – Бик кызыклы да, авыр да, әмма кешеләргә бик кирәкле һөнәр. Бу юлны сайлаганыма беркайчан да үкенгәнем булмады.
Арчада туып–үскән егет 1979 елда Казан дәүләт ветеринария институтына укырга керә, аны тәмамлагач 1984 елдан районыбызның “Игенче” колхозына (үзәге Күпербаш авылында) баш ветеринария табибы булып эшли башлый.
– Бик әйбәт җитәкчеләр белән эшләргә туры килде миңа, – ди ул. – Хәсән абый Идрисов, Сәлим Гыймадиев белән аңлашып, киңәшеп эшләдек. Район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Рафаэль Хәсәнов, ветеринария белгече Мөнир Гыйматов киңәшләре белән ярдәм иттеләр, күп нәрсәгә өйрәттеләр.
Ринат Абделхак улы 2005 елда Арча, Әтнә, Биектау, Балтач, Теләче, Питрәч районнарына “Россельхознадзор”ның баш дәүләт инспекторы итеп билгеләнә. Әлеге гаять җаваплы вазыйфаны ун ел башкара. 2015 елдан район ветеринария дәүләт инспекторы итеп билгеләнә. 2015 елдан район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе. Узган ел республика буенча беренчелекне яулаган өчен, берләшмәне җиңел машина белән бүләкләделәр.
Ринат Абделхак улы үз һөнәре буенча зур тәҗрибә туплаган белгеч. Ул хуҗалыкларда еш була, кайда нинди хәл икәнлеген яхшы белә, үтемле киңәшләре белән ярдәм итәргә тырыша. Берләшмә хезмәткәрләре урыннарга чыгып азыкларны анализга алалар, аның нәтиҗәләре буенча киңәшләрен җиткерәләр.
Берләшмә коллективы районда йогышлы авыруларны булдырмау буенча нәтиҗәле эш алып бара.
Ринат Фәйзрахманов район газетасы белән дә тыгыз элемтәдә тора, газета укучыларыбыз сорауларына тиз арада аңлаешлы итеп җавап бирә. Республикада да аның абруе зур. 2012 елда аңа Татарстан Республикасының атказанган табибы дигән мактаулы исем бирелде.
Аларның гаиләләрендә кешеләр дәвалаучы табиб та бар – тормыш иптәше Лилия Рубисовна район поликлиникасын җитәкли. Балалары да акыллы, тәрбияле, итагатьле булып үстеләр. Икесе дә югары белем алды. Руслан районның җир һәм милек мөнәсәбәтләре палатасы җитәкчесе, Рим “Россельхознадзор”ның алты райондагы баш дәүләт инспекторы.
Ринат Абделхак улы бу көннәрдә үзенең 55 яшьлек юбилеен билгеләп үтә. Без дә аңа иң матур теләкләребезне юллыйбыз!
Ильяс Фәттахов
Арча хәбәрләре газетасыннан

Казан шәһәрендә узган төбәкара Worldskills чемпионатында Габдулла Тукай исемендәге Әтнә авыл хуҗалыгы техникумының 4 укучысы да катнашты.
Катнашып кына калды дисәм ялган булыр. Алар бәйгенең өч компетенциясендә катнашып, лаеклы урыннар да яулап кайтты. Булат Мөхәммәдиев белән Алинә Баһаутдинова, Алинә Нурушева белән Айнур Сабирзянов әлеге бәйгегә әзерлек барышында башта республика районнарында сетевой бәйгеләрдә катнашып, үзләре кебекләр арасында яхшы күрсәткечләргә иреште. Казан шәһәрендә узган бу бәйгегә дә ныклап хәзерләнде алар. Ә бәйге чыннан да кырыс шартларда узган. Моны аңлау өчен укучыларның эш мәйданчыгында 8 сәгать дәвамында булулары, ут күз экспертлар карашы астында эшләүләрен әйтеп узу кирәктер. Баш экспертлар Мәскәүдән кайткан булса, биредәгеләре дә тәҗрибәле, югары компетенцияле - үз эшләренең чын осталары. Шул шартларда да каушап калмыйча, алган белемнәренең ныклыгын, төплелеген исбат итәләр укучыларыбыз.
Ветеринария компетенциясе буенча бәйгедә катнашкан Алинә Баһаутдинова дүртенче урын иясе. Аны укытучылар Марат Галимҗанов һәм Илгиз Хисамиев әзерләгән. Фәридә Хәсәнова эксперт буларак бу компетенциядә катнашучыларның эшенә бәя биргән. Катнашучылар ике көн дәвамында барлыгы 12 бирем үтәгәннәр. Микробиология, ветсанэкспертиза, малларны клиник күзәтүгә кагылышлы биремнәр арасында микробиологиядән иң күп балл җыйган Алинә. “ Ул бик тырыш кыз, яхшы билгеләренә генә укый. Бирелгән биремнәрне үтәү бик зур төгәллек һәм сабырлык таләп итә. Алинә югары дәрәҗәдәге экспертлар каршында да каушап, югалып калмыйча, үзенең тиешле дәрәҗәдә әзерлекле булуын исбат итте,”- ди аның турында укытучысы Фәридә Фәрит кызы.

Фәридә ФИЛАТОВА
Әтнә таңы газетасыннан.

Соңгы елларда чит илләрдә һәм Россиянең кайбер төбәкләрендә терлекләр арасында яман чирләр таралуны белеп торабыз. Аеруча хәвефкә салганы – африка чумасы. Ул – дуңгыз чире. Көтүгә килеп кердеме – тиз арада бөтен көтүне кырып салачак. Галимнәр әлегә авыру вирусына каршы дәвалау чараларын таба алмыйлар. Бердәнбер чара – авыру таралмасын өчен чирле дуңгызларны яндыру. Әлеге афәтне булдырмау өчен нинди ветеринария чаралары күрелүе турында район ветеринария берләшмәсе башлыгы, Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре Әнсәр Әхәт улы Әбделмәнов белән әңгәмә кордык.
– Әнсәр Әхәтович, кайбер кешеләр африка чумасына Африка илләре өчен хас күренеш кебек карыйлар. Безнең салкын һава шартларында үләт чире таралмас кебек, шуңа да үзләрен тыныч тоталар. Белгечләрнең бу мәсьәләгә карашы ничек?
– Бу үләт чиренең чиге юк. Ул климат шартларына бәйле түгел. Бик көчле вируслы авыру. Гаять тиз таралып, үлемгә китерә торган чир. Гадәттә төрле яшьтәге һәм төрле нәселдәге дуңгызлар, шул исәптән кабан дуңгызлары авырый. Вирус дуңгызларга ашата торган, термик яктан эшкәртелмәгән ашамлык калдыкларында була. Сәламәт дуңгызларга авыру вирусы азык, тирес, ит продуктлары, талпаннар аша эләгергә мөмкин. Авыру – дуңгызның чирләп йөрү вакыты ике тәүлектән 22 тәүлеккә кадәр дәвам итә. Авыруның төп билгеләре: хайванның тән температурасы кинәт күтәрелә, сулыш алуы ешая, тәне кызарып чыга. Дуңгыз 1-3 көн эчендә үлә. Дәвалау бер төрле файда бирми.
– Республикада һәм якын-тирә өлкәләрдә африка чумасы килеп чыгу очраклары ветеринария хезмәткәрләре эшен бермә-бер арттыргандыр инде.
– Әлбәттә. Норлат районында, Чувашстанда һәм быел Саратов өлкәсендә килеп чыккан африка чумасы бөтенебезне сискәндерде. Норлат районында 426 баш дуңгыз яндырылды, хуҗалыкка биш млн сумлык зыян килде. Без крестьян-фермер һәм шәхси хуҗалыкларда асрала торган дуңгызларга игътибарны бермә-бер арттырдык. Әлеге хуҗалыкларны өч тапкыр йөреп чыгып, дуңгызларны асрау тәртибе белән танышып, хуҗаларына авырудан саклану кагыйдәләрен тараттык. Дуңгызларны бары тик ябык биналарда асрау, абзарга бер төрле генә өс һәм аяк киемнәре белән керү, ризыкны өч сәгать буе пешереп ашату кирәклеген кат-кат исләренә төшереп, махсус листовкалар тараттык. Мондый чаралар эзсез калмас, шәхси хуҗалыклар даими ветеринарлар күзәтүендә. Әледән-әле дуңгыз абзарларына дезинфекцияләр ясыйбыз.
– «Кама-Бекон» җәмгыяте республикада иң эре дуңгызчылык хуҗалыкларыннан санала. Биредә 223202 баш дуңгыз асрала. Аларда африка чумасына каршы һәртөрле чаралар игътибар үзәгендәдер инде.
– Әлбәттә шулай. Хуҗалык инде берничә ел ябык режимда эшли. Эшчеләр һәм автотранспорт бары рөхсәт кәгазе белән генә санитария пункты аша үткәрелә. Турыдан-туры дуңгызлар арасында эшләүче операторларга таләпләр тагын да югарырак. Санитария-ветеринария кагыйдәләренең үтәлешен районда африка чумасына каршы оештырылган комиссия даими тикшереп тора. Без, комиссия әгъзалары, дуңгызларны нәрсә белән ашатуга зур игътибар бирәбез. Чөнки африка чумасы килеп чыгуга китерә торган сәбәпләрнең берсе – азык-төлек калдыклары. Аларны җәмәгать туклануы предприятиеләренньн арзан бәягә алып, эшкәртмичә ашатудан, чи ит калдыклары, катнаш азык һәм башка шундый төрле азык-төлек ашатудан яман чир вирусы эләгергә мөмкин. Шуңа күрә дуңгызларны ашатуга-эчертүгә бик сак булырга кирәк. Хәзерге катлаулы чорда дуңгызчылык белән шөгыльләнүче хуҗалыклар бу мәсьәләләргә бик сизгер булсыннар иде. Аллаһы Тәгалә: «Сакланганны саклармын», дигән. Шул чагында гына бу афәттән котыла алырбыз.

Хәмит Мөхәммәтшин
«Якты юл»
Тукай районы газетасыннан

Еврофинс Агро Тестинг Вагенинген Би Ви (BLGG) лабораториясе икенче ел рәттән “Лучший кукурузный силос” исемле конкурс оештыра. Сүз дә юк, тупас азыкның югары сыйфатлы булуы сөтчелектәге терлекләрне тукландыруда мөһим роль уйный. Чөнки ул тукландыруда иң зур икътисади эффектка ия булган чыганак дип санала. Мондый конкурс уздыру тупас азыкның сыйфатын яхшыртып, бер килограмм сөт алуга киткән тупас азыкның үзкыйммәтен күтәрергә дә булыша. Лабораториядә химик анализ да, мәгълүматлар да исәпкә алына. Анализда коры матдә, лактациягә тотылучы чиста энергия, органик матдәне ашкайнату коэффициенты, аммиаклы фракция, крахмал һәм нейтраль-детергент күзәнәкләр хәлиткеч роль уйный. Конкурста Россиянең күп төбәкләреннән сөтчелек фермалары катнашкан. Ә узган елгы нәтиҗәләре өлешчә билгеле булды. Өлешчә, чөнки, әлегә финалга чыккан 10 хуҗалык исемен генә игълан иттеләр. Ә җиңүчеләр белән соңрак, “Агроферма-2017” күргәзмәсе кысаларында таныштыралар. Финалдагы “унлык” арасында Әтнәнең “Шахтер” һәм “Тукай” хуҗалыкларын күрү, үзенә күрә бер горурлык хисе тудыра. “Унлык”та берьюлы ике хуҗалыгыбыз булу, Әтнә силосы – Россиядә иң яхшылардан санала дип әйтергә мөмкинлек бирә. Ә бу терлекчелек продукциясе, сөт арту сәбәпләренең берсе. Чәршәмбе көнне Россиядәге штаб-квартирасы Мәскәүдә урнашкан әлеге лаборатория вәкиле – Надежда Байман составындагы тулы бер делегация Әтнәгә килде. Кунакларны районның ветеринария станциясе җитәкчесе Рөстәм Һашимов озата йөрде. “Килүебезнең максаты – җиңүчеләр, номинантлар белән якыннан, биредәге эш шартлары белән танышу”, - диде ул. Делегация составында әлеге фирманың күпсанлы партнерлары да килгән. Үзенә күрә “Түгәрәк өстәл” оештырып, киңәшү, тәҗрибә уртаклашу өчен бер дигән мөмкинлек булды бу. Киңәшмә “Тукай” директоры Илфат Хәкимов бүлмәсендә узды. Киңәшмәдә “Шахтер” җитәкчесе Айназ Хәкимов, республиканың терлек азыгы җитештерү өлкәсендәге фирма, хуҗалык белгечләре дә катнашты. Биредә лабораториянең вәкиллеген ачу буенча да сүз булды. “Өч елга якын компаниянең яңа вәкиллеген кайда булдыру юнәлешендә уйландык. Ниһаять, бу өлкәдә беренче адым ясалды”, - диде делегация җитәкчесе. Үзара әңгәмәгә килсәк, сүз башлыча, силосның туклыклылык системасы буенча барды. Күпчелек ашкайнату коэффициенты бик мөһим дигән фикердә. Надежда Байман да “Сезнең ике хуҗалыкта да ашкайнату коэффициенты күрсәткечләре яхшы, ә “Шахтер”да югарырак. Консервация, трамбовка, РН күрсәткече, транзит крахмал да бик яхшы”, - дип билгеләде. “Сездәге яхшы нәтиҗәне генә түгел, ул нәтиҗәгә ничек ирешүегез дә кызыксындыра”, - дип тә өстәде. Кунакларны райондагы терлекчелекнең өстенлекле юнәлешләре дә (Әтнәдә яңа сөтчелек комплекслары төзелә, димәк, баш саны арта һ.б.), кукуруз игү технологиясе дә кызыксындырды. Сүз уңаеннан, кукурузның иртә өлгерә торган сортларын игәргә тәкъдим иттеләр. Кыскасы, бик мөһим әңгәмә булды ул: бәхәссез, ике як өчен дә. Әнә бит, делгация җитәкчесе үзе дә: “Безнең Нидерландта урнашкан баш берәмлектәге белгечләр дә төрле чит илләрдә йөреп, уңай өлкәләрне алып кайтып кулланалар”, - диде.

19 гыйнвар көнне районның терлекчелек өлкәсендәге җаваплы җитәкчеләре, белгечләре катнашында махсус җыелыш булып узды.
Киңәшмәне район башлыгы Габделәхәт Гыйлемхан улы Хәкимов алып барды. Төп доклад белән чыгыш ясаган районның баш мал табибы Рөстәм Һашимов терлекчелектә технологияләрне төгәл үтәргә кирәклеге турында сөйләде. Дөрестән дә, югалтулар әнә шул тех¬нологияләрне тиешенчә үтәмәүгә бәйле. Алып җитмә¬гән авыл хуҗалыгы продукциясе, беренче чиратта, бу өлкәдәге хилафлыгыбызга бәйле.
Район башлыгы нәкъ шуларны ачыклап үтте – сөт һәм ит җитештерүдәге рентабельлекне таблицалар аша аңлатты. Монда һәр хуҗалыктагы үзкыйммәт тә, продукциянең чынлыктагы кыйммәте дә ачык чагылган.
Гомумән алганда, күмәк хуҗалыклар файдага эшли. Тик шунысы да бар, кайберләрендә югалтулар да аз түгел. Әйтик, «Дусым» һәм «Уңыш»та бу ачык чагыла, дип билгеләде докладчылар.
Аерып тормыйча, сөт һәм ит җитештерү өлкәсендәге гомуми эффектлылыкны күзалласак, шушы 2 хуҗалыкның «минус»ка эшләве күренә.
Тагын бер мөһим факт – сөт җитештерүдәге рен¬табель¬лектән бигрәк ит җитештерүдәгесе начар хәлдә.
Күмәк хуҗалыклар боларны күзаллап нәтиҗә ясарлар, таблицада күрсәтелгәнчә, терлекчелектәге эффектлылыкны беренче чиратка куярлар, дигән өметтә калыйк.

- Бу һөнәрне сайлавыма тамчы да үкенмим, - ди ул.
Әтисе - данлыклы механик, әнисе - тегүче, мал табибы булырга этәргеч ясардай сәбәп тә күренми. Шулай да терлекчелекне сайлаган.
- Кечкенәдән мал-туарны яратам, сәбәбе шуңа бәйледер, - дип аңлата.
2004-2008нче елларда Габдулла Тукай исемендәге авыл хуҗалыгы техникумының ветеринария бүлегендә укый, шуннан бирле "Тукай" күмәк хуҗалыгының Шәкәнәч фермасында эшли. Төп вазыйфасы - сыерлар һәм яңа туган бозаулар сәламәтлеген кайгырту. Аның карамагындагы сыерлар саны гына 600ләп. Буш вакыт булуга, сыерлар тоягын чистарта ул. Ә һәр сыерның тоягын елына, ким дигәндә 3-4 тапкыр чистартырга кирәк. Инструментларны гел үзе белән йөртә дисәм дә ялгыш булмас: "Болгарка", кайчы, пычак гел кул астында. Чуаш җиреннән кайтарылган бу станга кергән сыерның аякларын ничек кирәк, шундый итеп көйләп куеп була. Тибә дә, селкенә дә алмый: рәхәтләнеп эшлә генә!
Сөтне маститка тикшерү дә аның вазифасы. Күз алдында тикшереп:
- Менә бу сыерның ике имчәгендә мастит башланган, - дип нәтиҗә дә ясап куйды.
Терлекчелектә "воспроизводство" дигән төшенчә бар. Ул да мал табибы хезмәте. Анысын ясалма орлыкландыручы Раушания Нәгыймуллина белән бергә башкаралар.
- Бу һөнәрне сайлаганга тамчы да үкенмим, ә инде грант белән бүләкләнгәч, күңел тагын да үсте, - дип елмая.

25 нче декабрь көнне 10.00 сәг тә Авыл хуҗалыгы министрлыгы каршындагы скверда “Хайваннар дөньясында” дип исемләнгән бәйрәм була.
Аны Татарстан Республикасы Министрлар кабинеты каршында баш ветеринария идарәсе оештыра.
Бәйрәм программасында: мал табибларына машиналар тапшыру, ярминкә, авыл хуҗалыгы продукциясенә дегустация, бәйгеләр, уеннар, күргәзмәләр. Иң мөһиме – лотерея! Төп бүләк – тай.

Балтач районы ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Адмаз Исрафилов, инвалидлар ункөнлеге уңаеннан, элеккеге мал табибы янында булып кайтты. “Борнак” җәмгыяте директоры Рәфкат Нәҗипов белән берлектә физик мөмкинлеге чикләнгән 1 группа инвалид Рәшит Хәйретдиновка 20 мең сум күләмендә материаль ярдәм күрсәттеләр.

1 декабрьдә Балтач гимназиясендә «ачык ишекләр» көне үтте. Әлеге чара чыгарылыш сыйныф укучыларына һөнәр сайлауда юнәлеш бирү максатыннан махсус оештырылды. Укучылар Казан Дәүләт аграр университеты һәм Казан Дәүләт ветеринария медицинасы академиясе вәкилләре белән очрашты.

Балтач авыл хуҗалыгы районы буларак, урта мәктәпне тәмамлаган егет-кызларның күпчелеге дә авыл хуҗалыгы белән бәйле югары белем алу юнәлешен сайлый. Бүгенге очрашуда югары уку йортыннан килгән бертөркем вәкилләр - Татарстан Министрлар кабинетының Баш ветеринария идарәсе начальнигы урынбасары А.Р. Гәрәев, Казан Дәүләт аграр университетының экономика институты директоры Ф.Н. Мөхәммәтгалиев, Казан Дәүләт аграр университеты доценты Ф.Н. Әүхәдиев, Казан Дәүләт ветеринария медицинасы академиясе профессоры В.Г. Софронов үз чыгышларында укучыларны белем алуның төрләре, факультетлар, студентлар тормышы, стипендия төрләре һәм күләмнәре, һөнәрләрнең актуальлелеге белән таныштырдылар, тулы мәгълүмат бирделәр. 

Казаннан килгән кунаклар арасында Норма урта мәктәбен тәмамлап әлеге уку йортында белем алучы студент егетнең чыгышы укучыларда икеләтә кызыксындыру уятты. Студент тормышының төрле якларына тукталды ул. "Белем алып кына калмыйсыз, ә спорт белән дә, үзешчән сәнгать белән дә шөгыльләнергә вакыт табасыз. Төрле конкурс-фестивальләрдә дә катнаша аласыз. Актив булсагыз, яхшы укысагыз әйбәт кенә күләмдә стипендия алу мөмкинлеге дә бар", диде ул. 

Очрашу Казан кунакларының укучыларга мөрәҗәгать итеп, "Сезне киләчәктә үзебезнең уку йортларының студенты итеп күрергә язсын!" дигән күтәренке рухтагы чакыру сүзләре белән тәмамланды. 

Халыкара инвалидлар көненә багышланган ункөнлек кысаларында Сарман районы ветеринария берләшмәсендә физик мөмкинлекләре чикле кешеләргә азык-төлек җыелмасы тапшырылды. Алар арасында хәзерге вакытта эшләүчеләр дә, элек мал табибы булып, хәзер лаеклы ялдагылар да бар.